Zorgboerderij Makandra, Ede
Zorgboerderij 'Passiflorahoeve', Harskamp
Wijnen perkplanten/zorgtuinderij, Someren
Zorgboerderij Berne Wille, Tzum
Ruimzicht, Scherpenzeel
Zorgtuinderij Buitenkans, Hillegom

Landbouw en Zorg Groeit

Aantal combinaties

Het aantal zorgboerderijen groeit nog steeds door. Een goede zaak, want steeds meer mensen met een (tijdelijke) zorg- of hulpvraag vinden op een boerderij een fijne plek om te wonen, te werken of gewoon te zijn. In onderstaand schema ziet u de mate van groei tijdens de afgelopen jaren.


2000
2001
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Bestaande zorgboerderij2143233724325917208399441088
Projectplan opgesteld495553282825293635
Serieuze oriënteerders1141101411193726232113
Niet bekend-------89
De laatste jaren is het aantal zorgboerderijen fors gestegen. In de tabel is een afname te zien van het aantal oriënteerders. De reden hiervan is dat vanaf 2005 alleen oriënteerders in de database zijn opgenomen, die zal serieuze, vergevorderde plannen hebben. Voorheen werd iedereen met enigszins interesse genoteerd.

Spreiding

In het verleden lag het merendeel van de zorgboerderijen geclusterd in het midden van Nederland. Nog steeds is Gelderland de provincie met veruit de meeste zorgboerderijen. In bijna alle provincies zijn het aantal zorgboerderijen in 2009 toegenomen. Alleen Zuidholland (kleine daling) en Utrecht blijven stabiel. In onderstaand schema vindt u de spreiding van bestaande zorgboerderijen per provincie.


Bestaande zorgboerderijen

2001
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Gelderland7790104131145163192196
Zeeland1113152126303537
Noord-Brabant4551567893118137138
Friesland1923284750597986
Groningen1317263541516374
Noord-Holland343741437689101130
Zuid-Holland3033406375809492
Flevoland6691416212427
Drenthe1820213037425766
Overijssel313641658092112123
Utrecht1820213033424949
Limburg1520253443526570

Verbondenheid met zorg

Uit het onderstaande schema komt duidelijk naar voren dat het aantal zorgboerderijen dat  dagbesteding biedt aan deelnemers met een persoonsgebonden budget (PGB) is gegroeid. Dit houdt verband met een grotere bekendheid van het PGB en meer mogelijkheden voor mensen (uit bijvoorbeeld de GGZ) om een PGB aan te vragen. Het aantal zorgboerderijen met een eigen AWBZ toelating nam de afgelopen jaren gestaag toe. Dit jaar zien we hier een kentering en is het aantal bijna gehalveerd. De ontwikkeling dat groepen zorgboeren zich regionaal gaan organiseren in een vereniging of stichting en vervolgens gezamenlijk een AWBZ toelating aan vragen zet door en is een mogelijke verklaring voor deze daling.  Onder ‘Anders’ in onderstaande tabel vallen zorgboerderijen die bijvoorbeeld gefinancierd worden vanuit (lokale) overheid of reclassering. Ook wanneer de financieringsvorm door de zorgboer niet wordt vermeld komt dit in deze groep. Dit aantal is zeer sterk gestegen omdat meer boeren geen opgave van de financieringsvorm geven.


bestaande zorgboerderijen

2000
2001
2004
2005
2006
2007
2008
2009

Onderdeel zorginstelling/dac6477867887834547
Eigen AWBZ erkenning1516213941432326
Zelfstandig bedrijf i.s.m. instelling72145145192206279170187
Zelfstandig bedrijf financiering PGB4845103217279352374451
Geen vergoeding?262426262066
Anders?1315151810360371
De getallen die in deze tabel worden genoemd, zijn gebaseerd op de grootste financieringsstroom vanuit de zorg. Het is daarbij mogelijk dat er één of meerdere andere financieringsbronnen voorkomen. Deze bronnen zijn dan niet opgenomen in de bovenstaande tabel. Als voorbeeld: een zorgboerderij heeft een AWBZ-toelating en ontvangt ook PGB-houders. Wanneer het grootste gedeelte van de zorginkomsten binnenkomt via de AWBZ-toelating, dan staat dit genoteerd in de tabel hierboven. In de volgende versie van het handboek zal een overzicht gegeven worden van alle financieringsbronnen vanuit de zorg.

Doelgroepen

Mensen uit verschillende doelgroepen vinden hun weg naar zorgboerderijen. Hieronder beschrijven we kort de meest voorkomende doelgroepen die op zorgboerderijen komen.
 
Mensen met een verstandelijke beperking: mensen met een laag intelligentieniveau en soms daaraan gekoppeld gedragsproblematiek.
Mensen met een psychische hulpvraag: mensen die door (tijdelijke) psychische problematiek ondersteuning nodig hebben bij het functioneren in de maatschappij.
Mensen met een lichamelijke beperking: mensen met een lichamelijke beperking, al dan niet gepaard met andere beperkingen.
(Ex-)gedetineerden: mensen die na het plegen van een delict hun vrijheid hebben moeten inleveren en (in de meeste gevallen) begeleiding behoeven bij de nieuwe kans in de maatschappij.
(Ex-)verslaafden: mensen die door verslavingsproblematiek geen aansluiting vinden in de sociale en werkende maatschappij.
Jeugdzorg: jongeren in de leeftijd tot 18 jaar die op verschillende terreinen extra zorg, ondersteuning, begeleiding e.d. ontvangen. Binnen de jeugdzorg zijn verschillende doelgroepen te onderscheiden, zoals jeugdigen die jeugdhulpverlening nodig hebben en jeugdigen met een licht verstandelijke beperking. In hoofdstuk J komt deze doelgroep uitgebreid aan de orde.
Jongeren uit het speciaal onderwijs: jongeren die vanwege een verstandelijke beperking en/of gedragsproblematiekspeciaal onderwijs volgen, bijvoorbeeld op een ZMLK-school of een ZMOK-school.
Dementerende ouderen: mensen veelal ouder dan 55 jaar die geïndiceerd zijn in het spectrum dementie.
Ouderen: mensen ouder dan 55 jaar die ondersteuning behoeven bij een zinvolle daginvulling.
Langdurig werklozen: mensen die langdurig werkloos zijn en die het eerst komende jaar geen baan in het vooruitzicht hebben.
Mensen met  autisme: jongeren en volwassenen met een stoornis uit het autistisch spectrum; al dan niet gepaard met andere beperkingen.
Mensen met niet-aangeboren hersenletsel: mensen die door een ongeval of ziekte hersenletsel hebben opgelopen waardoor zij beperkingen ondervinden bij het functioneren in de maatschappij.
Mensen met burn-out: mensen die door werk en/of privé leven last hebben van burn-out verschijnselen waardoor (volledig) werken (tijdelijk) niet mogelijk is.
Kinderopvang: dagopvang (voor kinderen met beperkingen) voor kinderen van 0 tot 4 jaar en buitenschoolse opvang van kinderen tot 12 jaar. In het verleden werden kinderen zonder beperkingen ook tot deze doelgroep gerekend.
Asielzoekers: mensen die asiel hebben aangevraagd en wachten op een verblijfsvergunning of uitzetting. Gericht op integratie (met name taal en cultuur) en arbeidstoeleiding.

Tabel: Let op: In het schema wordt steeds genoemd welke doelgroepen welkom zijn op de zorgboerderij. Dat wil niet altijd zeggen dat zij ook daadwerkelijk aanwezig zijn.

Bestaande zorgboerderijen

2001
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Verstandelijke beperking238271301395455551484579
Psychische hulpvraag103118156232289376356427
Lichamelijke beperking435575116146182180230
(ex-) Gedetineerden3330283138434047
(ex-) Verslaafden4340486577116103121
Jeugdzorg424262131166226264347
Speciaal onderwijs--42118162193263357
Ouderen--326596152195263
Dementerende ouderen3139425165100115161
Langdurig werklozen283263116140170189233
Autisme-1161157227316394497
Niet-aangeboren hersenletsel--215973115182270
Burn-out273568110127169214290
Kinderopvang12131838466590129
Asielzoelers------2539
De grootste toename in 2009 is het aantal zorgboerderijen voor deelnemers met autisme. Daarnaast is de afgelopen jaren het aanbod van plekken voor personen met een verstandelijke beperking, jongeren uit het speciaal onderwijs, niet aangeboren hersenletsel en jeugdzorgweer fors toegenomen. Meer zorgboerderijen richten hun activiteiten op deze doelgroepen.
In 2009 is voor geen van de doelgroepen het aantal beschikbare plaatsen afgenomen. over de gehele linie is groei waar te nemen.
In 2008 zijn de eerste zorgboerderijen die zich richten op asielzoekers geregistreerd. In 2009 is het aantal ligt toegenomen.
 
Combinaties van doelgroepen
Op veel zorgboerderijen zijn mensen uit verschillende doelgroepen welkom. Deze combinaties kunnen in sommige gevallen leiden naar diverse bronnen van financiering. Een ander groot voordeel is de positieve wisselwerking tussen diverse mensen met verschillende beperkingen en hulpvragen. Zo zien we bijvoorbeeld dat mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een verslavingsachtergrond vaak heel goed samen kunnen werken en veel van elkaar kunnen leren. Voorbeelden van andere combinaties van doelgroepen waarbij deze positieve wisselwerking zichtbaar wordt, zijn mensen met een psychische hulpvraag en mensen met een verstandelijke beperking en de groepen dementerende ouderen en kinderen. 

Bedrijfsgegevens en bedrijfstypen

Vroeger werd landbouw en zorg vooral gecombineerd op bedrijven die biologisch-dynamisch produceerden. Op dit moment bewijzen de gangbare boeren dat landbouw en zorg ook op hun bedrijven heel goed te combineren is.


Bestaande zorgboerderijen

2001
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009

Gangbare productiemethode121149183277381452641684
Biologische productiemethode8899105129140171218242
Bio-dynamische productiemethode4546484856545658
Van gangbaar naar biologisch17162241535693104

Vorm van zorgverlening

De meeste zorgboeren richten zich op dagbesteding voor mensen met een hulp- of zorgvraag. Daarnaast bieden ook steeds meer zorgboerderijen een arbeidstoeleidingstraject aan; afgelopen jaren zien we hier een sterke stijging. Tot slot zijn er diverse agrarische bedrijven waar ook een woonfunctie aanwezig is. Op sommige zorgboerderijen worden verschillende vormen van zorgverlening gecombineerd. Er zijn dan bijvoorbeeld naast woon-/werkplaatsen ook mogelijkheden om alleen dagbesteding te genieten.


Bestaande zorgboerderijen

2001
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Dagbesteding284332368532608759632737
Wonen/werken61697380881007693
Arbeidstoeleiding127134142183196238221262
Logeren------160206

Financiering

De begeleiding van deelnemers op de zorgboerderij wordt op diverse manieren gefinancierd. Binnen financieringsvormen worden verschillende tarieven gehandhaafd. Enerzijds is dit logisch; het maakt veel uit of een deelnemer één op één begeleiding nodig heeft of dat één begeleider met een groep van meerdere deelnemers kan werken. De PGB-bedragen die voor verschillende soorten zorg, hulp en begeleiding worden toegekend, zijn vastgesteld. Meer informatie over deze bedragen is te vinden in deel F van dit handboek en op website www.pgb.nl. Naast de financiering middels PGB’s zijn er diverse andere financieringsstromen voor uiteenlopende doelgroepen op de boerderij. Meer informatie hierover is te vinden in deel F van dit handboek. Er is ook een combinatie mogelijk, bijvoorbeeld een zorgboerderij die zowel werkbegeleiders betaald vanuit het PGB als deelnemers die hun eigen bijdrage betalen. Bovendien werken er op veel zorgboerderijen vrijwilligers.


Bestaande zorgboerderijen

2001
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Werkbegeleiders in dienst van zorginstelling/DAC126139149159173194117121
Werkbegeleiders in dienst van L&Z combinatie1919304655686267
Boer(in) in dienst van zorginstelling/DAC3736364345433431
Zorginstelling/DAC betaalt daggeldvergoeding5558104174205263223244
Zorginstelling/DAC betaalt huur-/onkostenvergoeding1621336170755957
Werkbegeleiders betaald vanuit PGB79113152244303395371423
Deelnemers betalen eigen bijdrage1416214250625760
Werkbegeleiders krijgen geen vergoeding3538414946422322

Activiteiten

Uit onderstaand schema is af te lezen welke activiteiten door hoeveel zorgboerderijen aangeboden worden. Niet duidelijk is in hoeverre deze activiteiten hobbymatig dan wel professioneel worden uitgevoerd.


bestaande zorgboerderijen

2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Varkens113109132146179133145
Koeien185199270304365294325
Pluimvee195205304355439397441
Schapen154173241282323253293
Geiten144158229265327276313
Kleinvee205196302365454421475
Akkerbouw9092119129161107109
Tuinbouw174195271316392323375
Fruitteelt7280111133174141184
Natuurbeheer6669107138179174204
Camping34364542564753
Bosonderhoud495057728282105
Recreatie?18426189103123
Winkel-----135162
Paarden-----379428

Afzet

Op veel zorgboerderijen worden verschillende vormen van afzet van agrarische producten gecombineerd. Naast een winkel op de boerderij waar bijvoorbeeld de groente uit de kas wordt verkocht, gaan de aardappelen ook naar de groothandel.

« terug